Please do not cite or circulate the printed version of this HTML document. Please refer instead to the original online version of this document, which is available online at , or contact the author(s).

Essay

Life in Choicemania

A Wonderful Future

Fernando N. van der Vlist

(School of Media & Design,) Willem de Kooning Academy Rotterdam University of Applied Sciences, the Netherlands

Published in: Rotterdam 2057: The Future Will Be History. Eds. Roger Teeuwen, Mark Mulder, and Karin M. Mientjes. Rotterdam: Willem de Kooning Academy Rotterdam University of Applied Sciences, 2011. 389–389. Print.

Submitted: 12 April 2011; Published: 12 May 2011; Published online: 20 October 2012

Facebook en andere sociale media, we worden er haast mee dood gegooid. Dat sociale media gaan over netwerken en het onderhouden van correspondenties is iedereen zich zeer bewust, maar het besef dat het misschien nog wel meer gaat over zelfprofilering is voor de meeste mensen vaak nog een beetje ongemakkelijk. Dat is goed te verklaren, het verteld namelijk dat we onszelf schaamteloos willen tentoonstellen en dat ervaren we in het algemeen als arrogant.

Zelfprofilering en ons eigen zelfbeeld zijn desalniettemin wel steeds belangrijker geworden. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld vijfhonderd jaar geleden, toen het de mensen waarschijnlijk weinig uitmaakte hoe zij eruit zagen. Een woord als identiteit bestond vermoedelijk nog niet eens. Dat het woord nu wel bestaat, en ook volop gebruikt wordt, toont aan dat het iets is waar we ons mee bezig willen houden. Het heeft te maken met ons huidige beeld van de werkelijkheid. Ik probeer overigens niet te zeggen dat men vroeger niet met zichzelf bezig was, want dat was men namelijk ongetwijfeld, maar men zag zichzelf destijds simpelweg nog niet als de schepper van de eigen “identiteit”. Dat lag in de handen van God, zal men vermoedelijk hebben gedacht.

Dat we onszelf nu anders begrijpen dan vijfhonderd jaar geleden laat zich onder meer zien in onze omgeving. In de spullen in de kast of de gordijnen voor het raam. Men neigt een soort decoratiedrift te hebben die ertoe dient om de identiteit naar de buitenwereld te communiceren: “dit is mijn territorium”. De identiteit is dus niet iets wat slechts in ons zit, maar laat zich uiten via objecten en personalisatie. Daarom kan ieder object een verhaal hebben, en daarom vertellen objecten van duizend jaar geleden iets over de cultuur in die tijd. Die toekenningen gaan vaak geheel onbewust. Ze ontstaan vanuit de interactie met onze omgeving, vanuit de context. Het gaat eigenlijk onbewust, en pas als je bewust om je heen gaat kijken besef je pas wat voor verhalen er allemaal rondzwerven in de ruimte waarin je jezelf bevind. Een simpel testje. Kijk eens goed om je heen en probeer het meest natuurlijke in je directe omgeving eens te benoemen. Waarschijnlijk ben jij dit zelf, en dat vertelt iets over onze gemaakte wereld. Niet voor niets zijn showrooms vaak zo leeg mogelijk, dat biedt ons de mogelijkheid om ons eigen verhaal in de omgeving voor te stellen.

Waar ik hiermee naartoe wil is identiteitsconstructie, want de expressie van de identiteit is slechts een gevolg van de constructie van de identiteit. Die constructie bestaat uit keuzes. Niet één keuze, niet twee, maar talloze kleine beslissingen die samen een totaalbeeld vormen. Een keuze heeft dus een constructieve waarde en die kun je daarom ook strategisch inzetten. En dat is ook precies wat we doen. We maken plannen om onze identiteit op te bouwen door middel van keuzes. In de gamewereld spreekt men van een “meaningful choice” als de keuze van tevoren inzicht in de implicaties geeft en een zichtbaar gevolg voor de gebruiker heeft. Daarin wordt ook duidelijk hoe keuzes dus bijdragen aan de identiteit.

Zoals ik net al vertelde zijn we steeds meer met onszelf bezig. Daaruit ontstaat dan ook de vraag waar deze ontwikkeling naartoe gaat. Volgens de Raad voor Verkeer en Waterstaat in hun video wie ik ben en waar ik ga wordt onze zelfobsessie alleen maar meer. Los hiervan stellen zij ook dat het aantal keuzemogelijkheden als maar groter blijft worden. Dit is iets waarbij we eens goed stil moeten staan. Bovendien, „something as dramatic as our identity has now become a matter of choice” (Schwartz 2003). We bezitten volgens Berry Schwartz niet meer een identiteit, maar we creëren die identiteit. Dit doen we ook niet eenmalig, maar zo vaak als we maar willen. Natuurlijk is het zo dat men meer vrijheid heeft als men meer keuze heeft, en daarom is enige keuze ook beter dan geen keuze, maar er is een grens vanaf waar er een teveel aan keuze ontstaat over de identiteit. Willen we werkelijk iedere ochtend als we wakker worden onszelf opnieuw afvragen wat voor persoon we nu weer willen zijn? Willen we werkelijk dat alles om ons heen, zowel het materiële als immateriële, het primaire en het tertiaire onder de loep genomen moet worden voordat we de deur uit gaan? Life is a matter of choice, en dat heeft niet alleen maar positieve gevolgen.

Een van de gevolgen van keuzeovervloed is, ironisch genoeg, dat het ons verlamt om de keuze überhaupt te maken. We zijn dan zo bezig met het afwegen van de opties, dat we eigenlijk niet in staat zijn een knoop door te hakken. Een ander gevolg is dat het maken van een keuze altijd betekent dat je iets anders niet kiest, en daarom gaat men achteraf twijfelen of men wel de goede keuze heeft gemaakt. Dit ervaren we op dit moment nog vooral bij de grotere keuzes, maar ook hier komt verandering in. We vragen ons achteraf dus eigenlijk altijd af of we wel de goede keuze hebben gemaakt. De typische “wat als …” situatie.

Keuze is daarom niet per definitie iets goeds, en in het geval van keuzeovervloed heeft het zelfs de neiging in iets verlammends te veranderen. Toch blijft het aantal keuzes overal maar toenemen. Waar het vroeger nog normaal was dat iedereen dezelfde telefoon had, is het nu normaal dat er winkels vol liggen met talloze verschillende (mobiele) telefoons. Dit proces gaat vrij onbewust, en daar ligt dan ook het gevaar. We beseffen het pas als we er eens goed bij stil gaan staan, net als bij onze directe omgeving die eigenlijk vol verhalen bleek te zitten. Deze onbewuste transformatie is het gevolg van normalisatie. Normalisatie zorgt er bijvoorbeeld voor dat we steeds meer verwachten van bepaalde producten (wie wil er nou een telefoon die bijna nooit bereik heeft), maar het zorgt er ook voor dat we steeds meer keuzes willen hebben, en het zorgt er ook voor dat het steeds normaler is dat iedereen een Facebook pagina heeft om zichzelf op te exposeren.

Alsof het probleem dan nog niet groot genoeg is, is er ook nog het omgaan met al die identiteiten naast elkaar. Zoals ik al zei is een keuze een constructief element in de identiteit, maar het is wel een constructief element dat implicaties heeft op alle aspecten van het Zelf. Een aanpassing in het ene imago heeft gevolgen voor alle andere imago‘s. Zowel virtuele identiteiten als persoonlijke identiteiten.

Dus wat kan een ontwerper hiermee? Een van de belangrijke taken van de ontwerper is het signaleren en communiceren van maatschappelijke problemen, en daarom is het belangrijk voor ontwerpers „to be plugged into the human behaviour”. Het is de taak van de ontwerper een probleem als dit aan te kaarten. Om te communiceren tussen de realiteit en de perceptie van de mensen, zodat er ruimte ontstaat voor een maatschappij die kritisch over problemen wil nadenken.

Bibliografie

Foucault, Michel. The History of Sexuality: An Introduction. Vol. 1. 1978. London: Vintage Books, 1990. Print.

Hardy, Mike. “Identity – The Global Challenge.” The Future Agenda. Vodafone Group, 7 Oct. 2009. Web. 12 Apr. 2011. <http://www.futureagenda.org/?p=379>.

Hustwit, Gary, dir. Objectified. Plexi Productions/Swiss Dots, 2009. Film.

Mann, William C. “The Anatomy of a Systematic Choice.” Discourse Processes 8.1 (1985): 53–74. Print.

Nieuw & Verbeterd. “Wie ik ben en waar ik ga.” YouTube. Google Inc., 3 May 2010. Web. 12 Apr. 2011. <http://www.youtube.com/watch?v=CKMCgAxtiO4>.

Schwartz, Barry. The Paradox of Choice: Why More Is Less. New York: Ecco, 2003. Print.

Info
Title: Life in Choicemania
Subtitle: A Wonderful Future
Type: Essay; Edited book; Assignment
Author.name: F. N. (Fernando) van der Vlist
Author.affiliation: School of Media & Design, Willem de Kooning Academy Rotterdam University of Applied Sciences
Instructor.name: B. H. J. (Bart) Siebelink
Instructor.affiliation: Dept. of Graphic Design, Willem de Kooning Academy Rotterdam University of Applied Sciences
Keywords: identity construction, self-profilation, micromanagement, choice paradox, strategic choicemaking, consumerism
Length.words: 1,142
Length.reading: 7 mins
Sections: Bibliografie
Book.title: Rotterdam 2057
Book.subtitle: The Future Will Be History
Chapter.number: 22
Chapter.pages: 379–404
Article.pages: 389–389
Date.submitted: 12 Apr. 2011
Date.evaluated: 19 Apr. 2011
Date.published: 12 May 2011
Date.publishedonline: 20 Oct. 2012
Language: Dutch (The Netherlands)
Documentation.style: Modern Language Association (7th ed.)
Export.citation: BibTEX
Export.print: javascript:window.print()
2012– fernandovandervlist.nl
v1.2.30